DOMAIN B — THE SCIENCE BEHIND FAT MAPPING™ | รหัสบทความ: FM-B-K18

ศาสตร์ของไขมัน เพื่อการประเมินก่อนโปรแกรมดูดไขมัน

หมวดหมู่: FAT Mapping™ | ไขมันใต้ผิวหนัง | การประเมินก่อนโปรแกรมดูดไขมัน

ไขมันใต้ผิวหนังคืออะไร และเกี่ยวข้องกับ FAT Mapping™ ก่อนโปรแกรมดูดไขมันอย่างไร

เผยแพร่ครั้งแรก: 2 สิงหาคม 2569 | อัปเดตล่าสุด: 2 สิงหาคม 2569 | ใช้เวลาอ่าน: 17 นาที

ผู้เขียน: ทีม Medical Content, KMB Hospital

ตรวจทานทางการแพทย์โดย: พญ.มัณฑนัส พีระพัฒน์ชัย (หมอลูกหนู) เลข ว.37626

ไขมันใต้ผิวหนังคืออะไร?

ไขมันใต้ผิวหนัง หรือ Subcutaneous Fat เป็นเนื้อเยื่อไขมันที่อยู่ถัดจากชั้นผิวหนังลงมา และอยู่เหนือชั้นกล้ามเนื้อ

เป็นไขมันที่เราสามารถสัมผัสหรือหยิบจับได้จากภายนอก เช่น บริเวณหน้าท้อง ต้นแขน สะโพก ต้นขา ปีกเอว หรือเหนียง

หลายคนจึงเข้าใจว่าไขมันใต้ผิวหนังคือ “ไขมันทั้งหมดของร่างกาย” แต่ในความเป็นจริง ร่างกายยังมีไขมันอีกหลายตำแหน่ง รวมถึงไขมันที่อยู่ภายในช่องท้อง ซึ่งมีบทบาทและข้อจำกัดแตกต่างจากไขมันใต้ผิวหนัง

บทความก่อนหน้านี้ได้อธิบายภาพรวมของชั้นไขมันทั้งหมดแล้ว ส่วนบทความนี้จะลงลึกเฉพาะไขมันใต้ผิวหนัง ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการประเมินก่อนโปรแกรมดูดไขมัน

ไขมันใต้ผิวหนังมีหน้าที่อย่างไร?

หลายคนมักมองว่าไขมันใต้ผิวหนังเป็นเพียงสาเหตุที่ทำให้รูปร่างเปลี่ยนไป แต่ในความเป็นจริง ไขมันใต้ผิวหนังมีบทบาทสำคัญต่อการทำงานของร่างกายหลายด้าน

ไขมันใต้ผิวหนังพบได้บริเวณใดบ้าง?

ไขมันใต้ผิวหนังสามารถพบได้เกือบทุกส่วนของร่างกาย แต่ปริมาณและลักษณะของไขมันในแต่ละบริเวณไม่เท่ากัน

แม้จะเป็นไขมันใต้ผิวหนังเหมือนกัน แต่แต่ละตำแหน่งมีความหนา ความแน่น การกระจายตัว ความสัมพันธ์กับพังผืด และคุณภาพของผิวหนังแตกต่างกัน

ไขมันใต้ผิวหนังแต่ละบริเวณเหมือนกันหรือไม่?

แม้ไขมันที่อยู่ใต้ผิวหนังทั่วร่างกายจะเรียกรวมว่า ไขมันใต้ผิวหนัง แต่เนื้อเยื่อไขมันในแต่ละบริเวณไม่ได้มีโครงสร้างและการทำงานเหมือนกันทั้งหมด

• ความหนาของชั้นไขมัน
• ความแน่นหรือความนุ่มของเนื้อเยื่อ
• รูปแบบการกระจายตัว
• การแบ่งเป็นชั้นหรือช่องย่อย
• ความสัมพันธ์กับพังผืด
• การไหลเวียนของเลือด
• การตอบสนองต่อฮอร์โมนและการเผาผลาญ

งานวิจัยด้านชีววิทยาของเนื้อเยื่อไขมันพบว่า ไขมันใต้ผิวหนังส่วนบนและส่วนล่างของร่างกายมีรูปแบบการเก็บและการปลดปล่อยกรดไขมันแตกต่างกัน จึงอธิบายได้ว่าทำไมไขมันบางตำแหน่งจึงเปลี่ยนแปลงได้ง่ายกว่าตำแหน่งอื่นเมื่อมีการลดน้ำหนัก

ดังนั้น แพทย์จึงไม่ควรมองไขมันใต้ผิวหนังเป็นเนื้อเยื่อชนิดเดียวที่สามารถประเมินและวางแผนเหมือนกันทุกบริเวณ

ไขมันใต้ผิวหนังบริเวณหน้าท้องมีลักษณะอย่างไร?

บริเวณหน้าท้องเป็นตำแหน่งที่มีโครงสร้างหลายส่วนซ้อนกัน ตั้งแต่ผิวหนัง ไขมันใต้ผิวหนัง พังผืด กล้ามเนื้อหน้าท้อง ไปจนถึงไขมันที่อยู่ภายในช่องท้อง

ไขมันใต้ผิวหนังบริเวณหน้าท้องอาจมีความหนาไม่เท่ากันในแต่ละตำแหน่ง เช่น หน้าท้องส่วนบน หน้าท้องส่วนล่าง รอบสะดือ ปีกเอว และบริเวณเหนือหัวหน่าว

ผู้รับบริการบางรายอาจมีไขมันสะสมเด่นที่หน้าท้องส่วนล่าง ขณะที่บางรายมีไขมันกระจายรอบลำตัวหรือปีกเอวมากกว่า

รูปร่างหน้าท้องที่มองเห็นจึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับปริมาณไขมันรวมเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับว่าไขมันกระจายอยู่บริเวณใด และมีผิวหนัง พังผืด กล้ามเนื้อ หรือไขมันในช่องท้องร่วมด้วยมากน้อยเพียงใด

ไขมันบริเวณต้นแขนและแผ่นหลังแตกต่างจากหน้าท้องอย่างไร?

ไขมันบริเวณต้นแขนและแผ่นหลังมักมีความสัมพันธ์กับพังผืดและการยึดเกาะของผิวหนังในรูปแบบที่ต่างจากหน้าท้อง

ต้นแขนบางรายอาจดูใหญ่จากไขมันใต้ผิวหนังเป็นหลัก แต่บางรายอาจมีผิวหนังหย่อนคล้อยร่วมด้วย หรือมีโครงสร้างกล้ามเนื้อที่ทำให้รูปร่างดูหนา

บริเวณแผ่นหลังและรอบเสื้อชั้นในอาจมีเนื้อเยื่อที่ค่อนข้างแน่น แบ่งเป็นชั้นหรือรอยพับ และมีแนวพังผืดช่วยยึดผิวกับโครงสร้างด้านล่าง

• เนื้อเยื่อมีความแน่นหรือเคลื่อนไหวได้เพียงใด
• มีรอยพับจากไขมันหรือผิวหนังร่วมกันหรือไม่
• ไขมันกระจายต่อเนื่องไปยังบริเวณข้างเคียงหรือไม่
• รูปร่างทั้งสองข้างสมดุลกันหรือไม่

ข้อมูลเหล่านี้มีผลต่อการกำหนดบริเวณและขอบเขตของการวางแผนโปรแกรมดูดไขมัน

ไขมันบริเวณใบหน้าและเหนียงมีลักษณะอย่างไร?

ไขมันบริเวณใบหน้าและใต้คางไม่ได้เป็นเนื้อเยื่อก้อนเดียวต่อเนื่องกันทั้งหมด แต่สามารถแบ่งออกเป็นช่องไขมันหรือกลุ่มไขมันที่สัมพันธ์กับโครงสร้างใบหน้าและพังผืดในแต่ละระดับ

บริเวณเหนียงที่ดูเต็มหรือหนาอาจเกี่ยวข้องกับไขมันใต้ผิวหนัง ตำแหน่งและรูปร่างของคาง กล้ามเนื้อบริเวณคอ ความหย่อนคล้อยของผิวหนัง โครงสร้างใต้คาง และไขมันที่อยู่ลึกกว่าชั้นตื้น

ดังนั้น แม้ผู้รับบริการสองรายจะมีเหนียงคล้ายกัน แต่สาเหตุและแนวทางการประเมินอาจแตกต่างกัน

การวางแผนจึงต้องพิจารณาโครงสร้างโดยรวมของใบหน้าและลำคอ ไม่ควรตัดสินจากปริมาณไขมันที่จับได้เพียงอย่างเดียว

ทำไมไขมันใต้ผิวหนังบางบริเวณจึงลดได้ยากกว่า?

เมื่อร่างกายอยู่ในภาวะที่ใช้พลังงานมากกว่าที่ได้รับ เซลล์ไขมันจะปลดปล่อยพลังงานที่สะสมไว้ออกมาใช้ ทำให้เซลล์ไขมันมีขนาดเล็กลง

อย่างไรก็ตาม ร่างกายไม่สามารถเลือกได้อย่างแม่นยำว่าจะดึงไขมันจากบริเวณใดออกมาใช้ก่อน

ไขมันในแต่ละตำแหน่งยังมีความแตกต่างด้านการตอบสนองต่อฮอร์โมน การไหลเวียนของเลือด และอัตราการสลายไขมัน งานวิจัยพบว่าไขมันบริเวณสะโพกและต้นขามีอัตราการสลายไขมันต่ำกว่าไขมันใต้ผิวหนังบริเวณหน้าท้องในบางสภาวะ ขณะที่ไขมันส่วนบนและส่วนล่างของร่างกายมีรูปแบบการปลดปล่อยกรดไขมันแตกต่างกัน

จึงพบได้ว่า ผู้รับบริการบางคนลดน้ำหนักแล้วใบหน้าหรือร่างกายบางส่วนเล็กลงก่อน แต่ยังมีไขมันสะสมอยู่ที่หน้าท้องส่วนล่าง ต้นขา สะโพก หรือต้นแขน

ไขมันใต้ผิวหนังที่จับได้ทั้งหมดเหมาะกับโปรแกรมดูดไขมันหรือไม่?

ไม่เสมอไป

แม้โปรแกรมดูดไขมันจะทำงานกับไขมันใต้ผิวหนัง แต่การที่สามารถจับเนื้อเยื่อได้จากภายนอกไม่ได้หมายความว่าไขมันทั้งหมดในบริเวณนั้นควรถูกนำออก

• ชั้นและความหนาของไขมัน
• คุณภาพและความยืดหยุ่นของผิวหนัง
• ความแน่นของพังผืด
• ความสมดุลของรูปร่าง
• ตำแหน่งของหลอดเลือด เส้นประสาท และโครงสร้างสำคัญ
• สุขภาพโดยรวมของผู้รับบริการ
• ความคาดหวังต่อผลลัพธ์

โปรแกรมดูดไขมันมีเป้าหมายเพื่อปรับสัดส่วนในบริเวณที่เหมาะสม ไม่ใช่นำไขมันใต้ผิวหนังออกทั้งหมด

นอกจากนี้ โปรแกรมดูดไขมันยังมีความเสี่ยงและข้อจำกัด เช่น ความไม่เรียบของผิว ความไม่สมมาตร การสะสมของของเหลว การเปลี่ยนแปลงของความรู้สึก การติดเชื้อ และภาวะแทรกซ้อนอื่น จึงต้องได้รับการประเมินและดูแลโดยแพทย์อย่างเหมาะสม

แพทย์ประเมินไขมันใต้ผิวหนังอย่างไร?

การประเมินไขมันใต้ผิวหนังควรใช้ข้อมูลหลายส่วนร่วมกัน ไม่ใช่อาศัยเครื่องมือหรือวิธีใดวิธีหนึ่งเพียงลำพัง

ไขมันใต้ผิวหนังเกี่ยวข้องกับ FAT Mapping™ อย่างไร?

ไขมันใต้ผิวหนังเป็นหนึ่งในองค์ประกอบสำคัญของรูปร่างที่แพทย์ต้องประเมินก่อนวางแผนโปรแกรมดูดไขมัน แต่คำว่า “มีไขมันใต้ผิวหนัง” ยังไม่เพียงพอสำหรับกำหนดแนวทางการดูแล

ผู้รับบริการสองคนอาจมีไขมันอยู่ในบริเวณเดียวกัน แต่มีรายละเอียดแตกต่างกัน เช่น

• คนหนึ่งมีชั้นไขมันค่อนข้างหนาและกระจายสม่ำเสมอ
• คนหนึ่งมีไขมันสะสมเฉพาะบางตำแหน่ง
• คนหนึ่งมีพังผืดหนาแน่น
• คนหนึ่งมีผิวหนังหย่อนคล้อยร่วมด้วย
• คนหนึ่งเคยทำโปรแกรมดูดไขมันหรือผ่าตัดมาก่อน
• คนหนึ่งมีไขมันในช่องท้องหรือกล้ามเนื้อเป็นองค์ประกอบสำคัญของรูปร่าง

FAT Mapping™ จึงช่วยรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับตำแหน่ง การกระจายตัว และองค์ประกอบของร่างกายในหลายมิติ เพื่อให้แพทย์นำไปพิจารณาร่วมกับการซักประวัติ การตรวจร่างกาย คุณภาพผิว พังผืด สุขภาพ และเป้าหมายของผู้รับบริการ

ข้อมูลจาก FAT Mapping™ ไม่ได้ใช้ตัดสินแผนการรักษาโดยลำพัง แต่ช่วยให้แพทย์มองเห็นภาพรวมได้เป็นระบบ และอธิบายได้ชัดเจนขึ้นว่า

• ส่วนใดเกี่ยวข้องกับไขมันใต้ผิวหนัง
• ส่วนใดอาจเกิดจากโครงสร้างอื่น
• โปรแกรมดูดไขมันอาจช่วยเปลี่ยนแปลงส่วนใด
• ส่วนใดอาจไม่ตอบสนองต่อโปรแกรมดูดไขมันเพียงอย่างเดียว
• มีข้อจำกัดใดที่ควรทำความเข้าใจก่อนวางแผน

สรุปบทความ

ไขมันใต้ผิวหนังเป็นเนื้อเยื่อไขมันที่อยู่ระหว่างผิวหนังกับกล้ามเนื้อ มีหน้าที่สะสมและปลดปล่อยพลังงาน ช่วยรักษาอุณหภูมิ รองรับแรงกระแทก และเป็นองค์ประกอบสำคัญที่กำหนดความหนา เส้นโค้ง และสัดส่วนของร่างกาย เนื้อเยื่อไขมันยังมีเซลล์ หลอดเลือด และโครงสร้างสนับสนุนหลายชนิด จึงไม่ควรถูกมองเป็นเพียงก้อนไขมันที่ไม่มีหน้าที่ต่อร่างกาย

แม้ไขมันใต้ผิวหนังจะพบได้เกือบทั่วร่างกาย แต่ลักษณะของไขมันในแต่ละบริเวณไม่เหมือนกัน ทั้งความหนา การแบ่งชั้น ความแน่น การกระจายตัว และความสัมพันธ์กับพังผืด การศึกษาทางกายวิภาคอธิบายว่า ระบบพังผืดตื้นสามารถแบ่งเนื้อเยื่อไขมันใต้ผิวหนังออกเป็นส่วนตื้นและส่วนลึกได้ในหลายบริเวณ โดยแต่ละส่วนอาจมีลักษณะทางโครงสร้างและการทำงานแตกต่างกัน

ก่อนวางแผนโปรแกรมดูดไขมัน แพทย์จึงไม่ได้พิจารณาเพียงว่า “มีไขมันมากหรือน้อย” แต่ต้องประเมินว่าไขมันอยู่บริเวณใด กระจายตัวอย่างไร มีพังผืดหรือผิวหนังหย่อนคล้อยร่วมด้วยหรือไม่ และรูปร่างที่เห็นมีองค์ประกอบจากกล้ามเนื้อหรือไขมันในช่องท้องมากน้อยเพียงใด

โปรแกรมดูดไขมันเป็นการลดไขมันใต้ผิวหนังในบริเวณที่เหมาะสมเพื่อปรับรูปร่าง ไม่ใช่วิธีลดน้ำหนัก และไม่สามารถนำไขมันที่อยู่ลึกใต้กล้ามเนื้อรอบอวัยวะภายในออกได้ คุณภาพและความยืดหยุ่นของผิวหนังก็เป็นปัจจัยสำคัญต่อการประเมินความเหมาะสมและการคาดการณ์การปรับตัวของผิวหลังปริมาตรไขมันเปลี่ยนแปลง

FAT Mapping™ จึงทำหน้าที่ช่วยรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับตำแหน่ง การกระจายตัว และองค์ประกอบของร่างกายอย่างเป็นระบบ เพื่อใช้ประกอบการตรวจร่างกาย ประวัติสุขภาพ เป้าหมายของผู้รับบริการ และดุลยพินิจของแพทย์ก่อนวางแผนโปรแกรมดูดไขมัน

ประเด็นสำคัญที่ควรรู้

คำถามที่พบบ่อย

บทความที่เกี่ยวข้องภายในเว็บไซต์ KMB Hospital

ทีมเว็บไซต์เชื่อมลิงก์เมื่อบทความปลายทางเผยแพร่แล้ว

อ่านเพิ่มเติมจาก DoctorLooknuu.com

ทีมเว็บไซต์เชื่อมลิงก์เมื่อบทความปลายทางเผยแพร่แล้ว

เอกสารอ้างอิง

1. Richard AJ, White U, Elks CM, Stephens JM. Adipose Tissue: Physiology to Metabolic Dysfunction. In: Endotext. MDText.com, Inc.; updated 2020. เนื้อหาอธิบายบทบาทของเนื้อเยื่อไขมันในการสะสมพลังงาน โครงสร้างของเซลล์ไขมัน และความแตกต่างระหว่างแหล่งสะสมไขมันในร่างกาย
2. Zwick RK, Guerrero-Juarez CF, Horsley V, Plikus MV. Anatomical, Physiological, and Functional Diversity of Adipose Tissue. Cell Metabolism. 2018;27(1):68–83. อธิบายความหลากหลายของเนื้อเยื่อไขมันและการแบ่งไขมันใต้ผิวหนังเป็นส่วนตื้นและส่วนลึกโดยระบบพังผืด
3. Harvey I, Boudreau A, Stephens JM. Adipose Tissue in Health and Disease. Open Biology. 2020;10(12):200291. ทบทวนบทบาทของเนื้อเยื่อไขมันในภาวะปกติและความผิดปกติทางเมตาบอลิซึม
4. Karpe F, Pinnick KE. Biology of Upper-Body and Lower-Body Adipose Tissue—Link to Whole-Body Phenotypes. Nature Reviews Endocrinology. 2015;11(2):90–100. อธิบายความแตกต่างทางชีววิทยาของไขมันตามตำแหน่งของร่างกาย
5. Pirri C, Stecco A, Fede C, et al. An Anatomical Comparison of the Fasciae of the Thigh: A Macroscopic, Microscopic and Ultrasound Imaging Study. Journal of Anatomy. 2021;238(4):999–1009. อธิบายโครงสร้างพังผืดและความสัมพันธ์กับเนื้อเยื่อใต้ผิวหนังบริเวณต้นขา
6. American Society of Plastic Surgeons. Liposuction: 10 Things to Know and 10 Questions to Ask. อธิบายว่าโปรแกรมดูดไขมันลดไขมันใต้ผิวหนัง ไม่ใช่การลดน้ำหนัก และต้องประเมินคุณภาพผิวและความเหมาะสมของผู้รับบริการก่อนรักษา

เกี่ยวกับ KMB Hospital

KMB Hospital เป็นโรงพยาบาลที่ให้บริการด้านการดูแลรูปร่าง การลดน้ำหนัก และโปรแกรมดูดไขมัน โดยให้ความสำคัญกับการประเมินก่อนการรักษาอย่างเป็นระบบ เพื่อช่วยให้แพทย์เข้าใจตำแหน่งและลักษณะของไขมัน คุณภาพผิว พังผืด องค์ประกอบร่างกาย และปัจจัยสุขภาพที่เกี่ยวข้อง

แนวทาง FAT Mapping™ ใช้เพื่อช่วยรวบรวมข้อมูลประกอบการวางแผนเฉพาะบุคคล โดยการตัดสินใจเกี่ยวกับความเหมาะสม ขอบเขต และแนวทางการรักษาต้องอาศัยการตรวจร่างกาย ประวัติสุขภาพ เป้าหมายของผู้รับบริการ และดุลยพินิจของแพทย์ร่วมกัน

ข้อมูลผู้จัดทำบทความ

ข้อควรทราบทางการแพทย์

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับไขมันใต้ผิวหนัง FAT Mapping™ และการประเมินก่อนโปรแกรมดูดไขมัน ข้อมูลในบทความไม่สามารถใช้แทนการตรวจ วินิจฉัย หรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากแพทย์ได้ ความเหมาะสม ขอบเขตการรักษา ความเสี่ยง ข้อจำกัด และผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละบุคคล ผู้ที่สนใจควรเข้ารับการประเมินโดยแพทย์และแจ้งข้อมูลสุขภาพอย่างครบถ้วนก่อนตัดสินใจ

เข้าใจชั้นไขมัน ก่อนวางแผนดูแลรูปร่าง

การประเมินไขมันใต้ผิวหนังต้องพิจารณาตำแหน่ง การกระจายตัว พังผืด คุณภาพผิว และองค์ประกอบของร่างกายร่วมกัน เพื่อช่วยให้การวางแผนเหมาะสมกับแต่ละบุคคล