Microbiome คืออะไร | ความสัมพันธ์กับฮอร์โมน ระบบเผาผลาญ และการลดน้ำหนัก

ภาพปกบทความอธิบาย Microbiome หรือชุมชนจุลินทรีย์ในลำไส้ ผ่านภาพระบบทางเดินอาหาร สารเมตาบอไลต์ สมอง และอวัยวะที่เกี่ยวข้อง สื่อถึงความเชื่อมโยงระหว่างแบคทีเรียในลำไส้ ฮอร์โมน Gut–Brain Axis และระบบเผาผลาญ

Microbiome คืออะไร: ทำไมแบคทีเรียในลำไส้จึงเกี่ยวข้องกับฮอร์โมนและระบบเผาผลาญ

Microbiome คือระบบนิเวศของจุลินทรีย์ที่อาศัยอยู่ในลำไส้ของมนุษย์ ซึ่งมีบทบาทมากกว่าการช่วยย่อยอาหารหรือการขับถ่าย

งานวิจัยด้าน metabolic health ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาเสนอว่า microbiome อาจเกี่ยวข้องกับการสื่อสารระหว่าง

  • ลำไส้
  • ระบบฮอร์โมน
  • สมอง
  • ระบบเผาผลาญของร่างกาย

ด้วยเหตุนี้ microbiome จึงไม่ได้ถูกมองเป็นเพียงส่วนหนึ่งของระบบย่อยอาหาร แต่เป็นหนึ่งในองค์ประกอบของระบบที่ซับซ้อน ซึ่งเชื่อมโยงพฤติกรรมการกิน ความหิว ความอิ่ม และการตอบสนองของร่างกายต่ออาหาร

สารบัญ

Microbiome คืออะไร

Microbiome หมายถึงชุมชนของจุลินทรีย์จำนวนมากที่อาศัยอยู่ในร่างกายมนุษย์ โดยเฉพาะในลำไส้

จุลินทรีย์เหล่านี้ประกอบด้วย

  • แบคทีเรีย
  • ไวรัสบางชนิด
  • เชื้อรา
  • จุลชีพอื่น ๆ

จุลินทรีย์ในลำไส้มีจำนวนมหาศาลและมีความหลากหลายสูง จึงมักถูกอธิบายว่าเป็น “ระบบนิเวศภายในร่างกาย”

โดยปกติ microbiome มีบทบาทพื้นฐาน เช่น

  • ช่วยย่อยอาหารบางชนิด
  • สร้างสารเมตาบอไลต์
  • มีส่วนร่วมกับระบบภูมิคุ้มกัน

อย่างไรก็ตาม งานวิจัยใหม่ ๆ เสนอว่าบทบาทของ microbiome อาจเกี่ยวข้องกับระบบเผาผลาญและฮอร์โมนด้วย

Microbiome กับฮอร์โมนและระบบเผาผลาญ

จุลินทรีย์ในลำไส้สามารถสร้างสารเมตาบอไลต์หลายชนิด เช่น short-chain fatty acids (SCFAs)

สารเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับการสื่อสารระหว่างลำไส้กับระบบต่าง ๆ ของร่างกาย เช่น

  • ระบบฮอร์โมน
  • ระบบภูมิคุ้มกัน
  • ระบบประสาท

ในบริบทของ metabolic health ความสัมพันธ์นี้อาจเกี่ยวข้องกับ

  • การรับรู้ความหิวและความอิ่ม
  • การตอบสนองของร่างกายต่ออาหาร
  • สมดุลของระดับน้ำตาลในเลือด

บทบาทของ SCFAs ต่อความหิวอธิบายเพิ่มเติมในบทความ SCFAs กับสัญญาณความอิ่ม 

Gut–Brain–Hormone Axis คืออะไร

อีกแนวคิดสำคัญคือ Gut–Brain Axis หรือการสื่อสารระหว่างลำไส้และสมอง

ระบบนี้เชื่อมโยง

  • ลำไส้
  • สมอง
  • ระบบประสาท
  • ระบบฮอร์โมน

ในบริบทนี้ microbiome อาจมีบทบาทเป็นหนึ่งในตัวกลางของสัญญาณทางชีวเคมี

การสื่อสารนี้อาจเกี่ยวข้องกับ

  • ความอยากอาหาร
  • ระดับพลังงาน
  • การตอบสนองต่อความเครียด

อ่านเพิ่มเติมได้ในบทความ แบคทีเรียในลำไส้สื่อสารกับสมองอย่างไร 

Microbiome กับการอักเสบระดับต่ำ

อีกประเด็นที่ได้รับความสนใจคือความสัมพันธ์ระหว่าง microbiome กับ low-grade inflammation

ในบางกรณี ความไม่สมดุลของ microbiome (dysbiosis) อาจสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงของระบบภูมิคุ้มกัน

กระบวนการเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับ

  • การตอบสนองต่ออินซูลิน
  • การควบคุมระดับน้ำตาล
  • สมดุลของพลังงาน

อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์นี้ยังอยู่ในการศึกษาอย่างต่อเนื่อง

Microbiome เป็นเพียงส่วนหนึ่งของระบบที่ใหญ่กว่า

แม้ microbiome จะได้รับความสนใจมากขึ้น แต่ metabolic health ไม่ได้ขึ้นอยู่กับ microbiome เพียงอย่างเดียว

ยังมีปัจจัยอื่น เช่น

  • พฤติกรรมการกิน
  • คุณภาพการนอน
  • ระดับความเครียด
  • การออกกำลังกาย
  • circadian rhythm

แนวคิดนี้อธิบายในบทความ Systems Thinking ใน gut–hormone axis 

ทำไม microbiome จึงสำคัญต่อ metabolic health

การศึกษาด้าน microbiome ช่วยขยายมุมมองของ metabolic health

จากเดิมที่มักเน้นเพียง

  • ปริมาณอาหาร
  • กิจกรรมทางกาย

ปัจจุบันนักวิจัยเริ่มมองระบบเผาผลาญเป็น เครือข่ายของหลายระบบ

  • ลำไส้
  • ฮอร์โมน
  • สมอง
  • พฤติกรรมการใช้ชีวิต

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Microbiome เกี่ยวข้องกับการลดน้ำหนักจริงไหม?

Microbiome อาจมีบทบาทต่อการควบคุมความหิว ความอิ่ม และการตอบสนองของร่างกายต่ออาหาร ซึ่งเกี่ยวข้องกับระบบเผาผลาญ

Gut–brain axis คืออะไร?

คือการสื่อสารระหว่างลำไส้ สมอง และระบบฮอร์โมน ที่มีผลต่อพฤติกรรมการกินและการตอบสนองต่อความเครียด

ลำไส้เสียสมดุลมีผลต่อร่างกายอย่างไร?

อาจเกี่ยวข้องกับการอักเสบระดับต่ำ ความผิดปกติของการเผาผลาญ และการควบคุมระดับน้ำตาล

บทสรุป

Microbiome คือระบบนิเวศของจุลินทรีย์ในลำไส้ ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการสื่อสารระหว่าง

  • ลำไส้
  • ระบบฮอร์โมน
  • สมอง
  • ระบบเผาผลาญ

การเข้าใจ microbiome จึงช่วยให้เห็นภาพสุขภาพในมุมที่กว้างขึ้น ว่าความสมดุลของระบบเผาผลาญ เป็นผลของการทำงานร่วมกันของหลายระบบในร่างกาย

บทความที่เกี่ยวข้อง

  • Dysbiosis คืออะไร
  • Circadian Rhythm กับลำไส้
  • Circadian Rhythm ส่งผลต่อ Gut Microbiome อย่างไร

  • Insulin Resistance ที่คนมักเข้าใจผิด 

    References

    1. Lynch SV, Pedersen O.
      The Human Intestinal Microbiome in Health and Disease.
      New England Journal of Medicine. 2016;375(24):2369–2379.
      https://doi.org/10.1056/NEJMra1600266

    2. Cryan JF, et al.
      The Microbiota–Gut–Brain Axis.
      Physiological Reviews. 2019;99(4):1877–2013.
      https://doi.org/10.1152/physrev.00018.2018

    3. Turnbaugh PJ, et al.
      The Human Microbiome Project.
      Nature. 2007;449:804–810.
      https://doi.org/10.1038/nature06244

    4. Koh A, De Vadder F, Kovatcheva-Datchary P, Bäckhed F.
      From Dietary Fiber to Host Physiology: Short-Chain Fatty Acids as Key Bacterial Metabolites.
      Cell. 2016;165(6):1332–1345.
      https://doi.org/10.1016/j.cell.2016.05.041

    5. Tilg H, Moschen AR.
      Microbiota and Diabetes: An Evolving Relationship.
      Gut. 2014;63(9):1513–1521.
      https://doi.org/10.1136/gutjnl-2014-306928

    Hospital Authority

       KMB Hospital มุ่งเน้นการประเมินผลลัพธ์หลังทำโปรแกรมดูดไขมันอย่างเป็นธรรมตามเวลา เพื่อการดูแลที่ปลอดภัย สบายใจ และเคารพร่างกายของคนไข้

    Content Information

    เขียนโดย: Medical Content Team, KMB Hospital

    ทบทวนโดย: Clinical Governance Committee, KMB Hospital

    เผยแพร่: 9 มีนาคม 2569

    อัปเดตล่าสุด: 9 มีนาคม 2569